Үткәндә калган яр

Ире аңа ышана, ә элекке егете кафеда көтә. Хатын үзенең бу очрашуга барырга тиеш түгеллеген аңлый иде. Эшләр сөйләшү белән генә чикләнмәячәк. Бу кичнең ничек тәмамланачагын беркем дә күз алдына да китерә алмады… “Үткәндә калган яр” – мәхәббәт һәм хыянәт турында хикәя.

Пәнҗешәмбе кичендә Ринат душта иде. Зөлфия кухняда, бармакларын салкын чәйле чынаяк тоткасына куеп, тәрәзә артындагы яңгырга карап утыра. Каршы йортларның утлары дымлы пыяла аша таралып, төссез тапларга әйләнә иде. Өйдә пешкән алмалар һәм бөтнекле душ геле исе аңкый.
Телефоны кинәт дерелдәп куйды. Хәбәр таныш булмаган номердан килгән иде. Зөлфия экранга карады да, җибәрүчене шунда ук таныды. «Сиңа язарга хакым бармы-юкмы икәнен белмим. Ләкин мин китәм. Бөтенләй. Башка илгә. Синең белән очрашып, кеше төсле хушлашасым килә».
Хәбәр астында бер исем бар иде. Илдар. Башта Зөлфия бернәрсә дә сизмәде. Аннары бармак очларының суынуын тойды.
Дүрт ел элек Илдар иртән аны үбеп уята, ә кичләрен бергәләп ашарга заказ биреп, кино карарбыз дип вәгъдә итә иде. Әмма бер вакыт кич белән Зөлфия аны башка хатын белән күрде. Илдар аның биленнән кочаклаган иде. Икесе дә көлешә-көлешә подъездга атлыйлар.
Илдар Зөлфияне берничә минуттан соң гына күрде. Ул вакытта Зөлфия урамның икенче ягында басып тора, аяклары исә аны алып китәргә теләми иде.
Төнлә Илдар аңа бер генә хәбәр җибәрде: «Шулай яхшырак булыр».
Һәм юкка чыкты.Берни аңлатмыйча, бер сүз әйтмичә. Бергә яшәгән биш елның аның өчен нәрсә аңлатканын әйтергә дә кирәк тапмыйча.
Зөлфия ул чакта җәнҗал куптармады. Бер-бер артлы шалтыратмады, озын-озын хәбәрләр язмады. Ул бары тик Илдарның фатирыннан әйберләрен җыеп алды да, апасы янына китте.
Аннары ике ел буе үзен өр-яңадан җыйды.Тамагына утырган төер белән йокларга өйрәнде. Алар бергә йөргән урыннарга яңадан барды. Илдар яраткан җырларны тыңлады. Көзгегә караганда үзен башка хатын-кыздан кимрәк итеп күрмәскә тырышты.
Ринат белән танышкач, Зөлфия башта ничек яшәп китәргә дә белмәде. Ринат хисләр белән уйнамады. Берничә көнгә юкка чыкмады. Аңа мәхәббәтен исбат итәргә кушмады. Үзенең нәрсә уйлаганын Зөлфиягә гоманларга мәҗбүр итмәде.
Ринат бары тик янәшәдә булды. Иртәләрен бер сәбәпсез үбеп уятты. Зөлфия арыганын сизсә, эштән соң аның яраткан кабартмаларын алып кайтты. Бер көнне ул эш вакытында хәбәр җибәрде: «Өйдәге пирог янды. Әйдә, кайтканда өчпочмак белән чәкчәк алып керик?» Зөлфия, офис уртасында басып, телефонга карап көлеп җибәргән иде ул вакытта.
Ринат белән тормыш тыныч иде. Күңелсез түгел — тыныч. Зур давылдан соң тәрәзәләре ябылган, җылы һәм уңайлы йортың булган кебек.
— Кем яза? — дип кычкырды Ринат ванна бүлмәсеннән.
Зөлфия сискәнеп куйды.
— Беркем дә түгел.
Ул бу сүзенә үкенеп куйды. Ринат аның телефонын беркайчан да тикшерми иде. Кем шалтыратканын, ни өчен елмайганын сораштырмый. Ул аңа ышана иде.
Ә Зөлфия экрандагы Илдар исеменә карап, күптән бикләнгән күңел ишегенең эчтән ачылганын тойды. Аның артында караңгы билгесезлекиде.
Һәм дөньядан һаман да яңгыр исе килә иде.
***
Зөлфия шунда ук җавап бирмәде.Телефонын экран ягы белән өскә каратып куйды да, өстәлдәге савыт-сабаны җыя башлады. Ринат ванна бүлмәсеннән чыкты, чәчләрен сөлге белән сөртә иде:
— Арыдыңмы?
— Бераз.
— Алайса, ял ит. Әйдә, ризыкка заказ бирәбез.
— Үзем әзерлим.
— Зөлфия, — дип елмайды Ринат, — бүген инде өченче тапкыр «үзем» дисең. Кайчак үзең турында кайгыртырга теләүчегә дә юл куярга була. Ул хатынын маңгаеннан үбеп алды.
Сәбәпсез.
Гади генә.
Зөлфия күзләрен йомды.
Бер мизгелгә үзенең Илдар турында уйлавыннан оялып китте. Шулчак телефон тагын дерелдәде. Ринат телефонга карамады. Аш бүлмәсенә барып, ризык китерү кушымтасын ачты.
Зөлфия телефонны кулына алды. «Мин үткәннәрне кире кайтарырга теләмим. Барысын да сиңа туры карап әйтәсем килә. Озакламый китәм һәм, бәлки, бүтән беркайчан да әйләнеп кайтмам».
Зөлфия хәбәрне берничә тапкыр укыды. Илдар китә. Бөтенләйгә. Ни өчендер, иң мөһиме шул шикелле иде.
«Очрашыйк» түгел.
«Гафу ит» түгел.
Нәкъ менә — «китәм».
Зөлфия аны башка илдә, чит шәһәрдә, чит телләр арасында күз алдына китерде. Аның күңелендә Илдарга әле бер генә тапкыр да әйтә алмаган сораулары бар иде.
Ни өчен?
Нәрсә өчен шулай эшләдең?
Мин сиңа шулкадәр кирәксез идемме?
Нигә дөресен әйтмәдең?
Нигә миндә хатын-кыз буларак ниндидер кимчелек бар дип уйларга, үземне түбәнсетергә мәҗбүр иттең?
Бер генә тапкыр булса да үкендеңме?
Син мине яраттыңмы?
Меңләгән әйтелмәгән сүз экран белән аның арасында эленеп калды.
— Өчпочмак, пәрәмәч һәм чәкчәк алыйкмы? — дип сорады Ринат, кухняга кире кереп. — Әллә башка нәрсә телисеңме?
Зөлфия башын күтәрде.
— Миңа бер кеше белән очрашырга кирәк.
Ринатның йөзе үзгәрмәде.
— Кем белән?
Сорау тыныч яңгырады. Бик тыныч.
— Элекке егетем белән.
Зөлфия борчылу, шикләнү, кимендә бер мизгел тынлык көтте. Ринат бары тик баш какты.
— Илдар беләнме?
— Син аның исемен хәтерлисеңме?
— Синең өчен мөһим булган әйберләрнең барсын да мин хәтерлим.
Бу сүзләр Зөлфиягә авыр тиде.
— Ул китә. Хушлашырга тели.
Ринат каршысына утырды.
— Ә синең барасың киләме?
Зөлфия аңа карады.
Менә шулай гади генә?
Ул «элеккең белән очрашма» дип әйтмәячәкме? Хәбәрләрен күрсәтүен сорамасмы? Көнләшмәгән булып кыланырга да тырышмыймы? Бу тиклем үк булырга тиеш түгел бит инде. Була алмый.
— Барырмындыр, — диде Зөлфия. — Бу вакыгага нокта куясым килә.
Ринат бераз дәшми утырды.
— Алайса бар.
Зөлфия күзләрен түбән төшерде.
— Син каршы түгелме?
— Мин сиңа үткән тормышыңдагы кеше белән очрашуны тыя алмыйм. Ләкин синең минем белән намуслы булуыңа өмет итә алам.
Зөлфиянең эчендә бнәрсәдер кысылып куйды.
— Әлбәттә.
Ул бу сүзне артык тиз әйтте.
Ринат кабат аның маңгаеннан үбеп алды.
— Соңга калсаң, ялгызың кайтма. Яңгыр көчле булса, барып алырмын.
Зөлфия баш какты. Һәм шул мизгелдә ул Ринатка кая һәм ни өчен баруын тулысынча әйтмәячәген инде белә иде.
***
Көн дәвамында ул хәбәрне берничә тапкыр язды да, бетерде.
«Ярый. Очрашыйк».
Бетерергә.
«Безгә сөйләшер сүз калмаган».
Бетерергә.
«Кайчан?»
Бетерергә.
Ахырда ул:
«Тугызда. “Иске яр” кафесында», — дип язды.
Бу аларның яшь чакта еш йөри торган урыннары. Зөлфиянең туган көнен дә шунда бәйрәм иткәннәр иде. Стенада шәһәрнең иске картасы эленеп тора, ә официантлар аларны таный һәм исемнәре белән эндәшәләр иде.
Хәбәрне җибәргәч, башта җиңел булып китте. Бер минуттан соң исә курку биләп алды. Бераздан ул дулкынлана башлады һәм очрашуны кичектерергә булды.
Ләкин Илдар инде җавап биргән иде:
«Рәхмәт. Мин шунда көтәрмен».
***
Зөлфия Ринатка барысын да сөйләргә тиешлеген аңлады. Бәлки, барысын да түгелдер. Ләкин: «Мин куркам. Ни өчен баруымны үзем дә белмим», —дип әйтергә мөмкин иде. Тик ул дәшми калды.
Кичен Ринат аңа кием сайларга булышты.
— Зәңгәр күлмәгеңне ки, — диде ул. — Теге куе зәңгәрен.
— Аны син алып биргән идең.
— Шуңа күрә ул бәхетле күлмәк.
Ринат күлмәкне бернинди сәбәпсез сатып алган иде. Кибет витринасында күреп:
— Бу нәкъ синеке, — дип алып кайткан.
Илдар исә аңа беркайчан да кием сатып алмады. Ул Зөлфиягә үзенең аны яратуы турында озын хәбәрләр яза ала, ләкин аның көне буе ашамаганын сизмәскә мөмкин иде.
Ринат сизә. Ринат ашарга пешерә. Ринат янган лампочкаларны алыштыра. Ринат Зөлфиянең авырганда нинди чәй эчкәнен белә.
Зөлфия куе зәңгәр күлмәген киеп, чәчләрен җыйды.
— Матурсың, — диде Ринат.
— Рәхмәт.
— Уннарда барып алыйммы?
— Кирәкми. Үзем кайтам.
Ринатның маңгае җыерылды.
— Чын әйтәсеңме?
— Әйе. Без бары тик сөйләшәбез генә.
Ринат баш какты. Аның күзләрендә шик юк иде. Бары тик ышаныч.
Ә Зөлфия шул ышанычны үз үзе белән алып чыгып китте.
***
Яңгыр кичке сигезләр тирәсендә башланды. Нәкъ шул яңгыр иде. теге чактагы шикелле. Дүрт ел элек тә Зөлфия Илдарның башка хатын белән подъездга кереп китүен карап торганда яңгыр ява иде.
Салкын су чәчләреннән ага, яка астына үтеп керә, ә шәһәр үз тормышы белән яши иде. Кемдер зонтик астында көлә. Кемдер таксист белән бәхәсләшә. Кемдер өенә ашыга.
Дөнья туктамаган, тормыш дәвам итә.
Зөлфиягә генә ул чакта бөтен нәрсә туктап калгандай тоелды. Хәзер ул шул ук урамнан Ринат алып биргән куе зәңгәр күлмәктән атлый. Тыны кысыла.
“Иске яр” кафесы әллә ни үзгәрмәгән икән: стенадагы карта шул ук, караңгы лампалар шул ук, музыка да сөйләшү өчен зыянлы түгел, ә тын калу өчен артык көчле.
Илдар ерактагы өстәлдә утыра иде. Зөлфияне күргәч, ул урыныннан торды. Хатын башка нәрсә көткән иде. Нәрсә икәнен үзе дә белми: үкенеч, элекке елмаю, эчке киеренкелек.
Ләкин Илдар бары тик… начаррак күренә. Бирешкән.
Соры свитер, кырынмаган йөз, суырылган яңаклар. Чәчләре сирәкләнгән, карашы тоныкланган. Кайчандыр ул Зөлфиягә дөньядагы иң якты кеше булып күренә иде. Хәзер исә гади, күңелсез һәм арыган ир генә булып калган.
— Исәнме, — диде ул.
— Исәнме.
Алар бер-берсенә каршы утырдылар.
— Син әллә ни үзгәрмәгәнсең.
— Алдыйсың.
— Һаман шул килеш.
— Ә син үзгәргәнсең.
Илдар кыеш елмайды.
— Начар яккамы?
— Белмим.
Официантка якынлашты. Зөлфия кызыл шәраб сорады. Илдар виски алды. Башта алар вак-төяк турында сөйләштеләр: һава торышы, юллар, Казандагы яңа йортлар, шәһәрнең үзгәрүе.
Аннары Илдар кулларын өстәлгә куйды.
— Мин ул чакта бик хашәрәт булганмын.
Зөлфия аңа төбәлде.
Ул бу сүзләрне ниндидер махсус паузасыз әйтте, ләкин барыбер алдан күп тапкыр кабатлап әзерләнгәндәй яңгырады.
— Әйе, — диде Зөлфия.
Илдар баш какты.
— Беләм.
— Алайса, нигә әйтәсең?
— Чөнки ул чакта әйтмәдем.
— Син ул чакта берни дә әйтмәдең.
— Мин курыктым.
— Нәрсәдән?
— Сөйләшүдән. Синең газаплануыңнан. Үз гаебемнән.
Зөлфия ачы гына елмайды.
— Бик уңайлы курку.
— Мин куркак булганмын.
— Һәм үз-үзеңне генә яраткансың.
— Әйе.
Зөлфия шәрабтан бер йотым уртлады.
— Ул хатынны яраттыңмы?
— Белмим.
— Бик намуслы җавап.
— Мин аны синең кебек яратмадым.
— Әмма аның белән йокладың.
— Әйе.
— Ә иртән мине үптең.
— Әйе.
Аның һәр «әйе»се араларына авыр таш булып төште. Зөлфия үзенең ачулануын көткән иде. Ләкин ачу юк. Бары тик бушлык кына, сәер бушлык.
— Ул чакта нигә «шулай яхшырак булыр» дип яздың?
Илдар тәрәзәгә карады.
— Чөнки бу сүзләрне әйтү чын дөреслекне әйтүдән җиңелрәк иде.
— Ә чын дөреслек нинди?
— Мин нәрсә теләгәнемне үзем дә белми идем. Син дә, башка тормыш та кирәк иде миңа. Мин бары тик үзем турында гына уйладым.
— Син моны миңа әйтә ала идең.
— Әйе.
— Ләкин әйтмәдең.
— Беләм.
Шәраб тәнне җылытты. Тышта дулаган яңгыр тәрәзәгә бәрелде. Кафедагы ярымкараңгы бүлмә барысын да чынбарлыктан өзеп куйгандай иде. Илдар аңа карады.
— Син минем тормышымда булган иң яхшы күренеш идең.
Зөлфия күзләрен түбән төшерде. Менә ул сүзләр. Ул аларны бие күп еллар көтте. Илдар беркөнне кемне югалтканын аңлар, шалтыратыр, гафу сорар, аның белән беркемне дә чагыштырып булмавын әйтер дип хыялланды. Хәзер ул моны әйтте. Ләкин ни өчендер хатынның күңеленә җиңеллек килмәде.
— Син моны күпләргә әйтәсеңме? — дип сорады ул.
— Бары тик сиңа.
— Ышанасыңмы үзеңә?
— Әйе.
— Ә мин дә ышансам?
Илдар дәшмәде. Зөлфия бу сорауны аның көтмәгәнен аңлады.
— Мин синең турында уйладым, — диде ул. — Шушы еллар буе.
— Алайса, нигә элегрәк язмадың?
— Хакым юк дип исәпләдем.
— Хәзер хакың бармы?
— Белмим.
Ул сумкасыннан китап чыгарды. Зөлфия аны шунда ук таныды. Танышканнарына бер ел тулганда Зөлфия бүләк иткән хикәяләр җыентыгы иде. Тышлыгында кечкенә генә сыдырылган урын бар.
Илдар китапны өстәлгә куйды.
— Мин аларны һаман да үзем белән йөртәм.
— Нәрсәләрне?
Ул тагын ике китап чыгарды. Зөлфия аңа бүләк иткән китаплар. Беренче биттә аның үз кулы белән язылган сүзләр бар иде:
«Илдарга. Иң мөһим юлларның кеше күңелендә башланганын онытмасын өчен».
Зөлфия бармак очлары белән язуларга кагылды.
— Син аларны саклагансың.
— Әйе.
— Ни өчен?
— Белмим.
— Син гомумән берәр нәрсә беләсеңме?
Илдар елмайды.
— Сине сагынганымны.
— Сагыну — мәхәббәт түгел.
— Якыннарны гына сагыналар.
Дөрес әйтте бугай. Зөлфия үзе дә бит… Нәкъ шунлыктан аңа куркыныч булып китте.
***
Алар кафедан кичке унберләр тирәсендә чыктылар. Яңгыр көчәеп киткән иде.
— Хәзер кайда яшисең? — дип сорады Зөлфия.
— Шушы тирәдәге аренда фатирында. Ике минутлык юл.
— Китәргә әзерләндеңме инде?
— Чемодан ишек төбендә тора.
Илдар аңа карады.
— Кереп чыгарга телисеңме? Ярты сәгать кенә. Ничек яшәгәнемне күрерсең. Аннары такси чакыртырмын.
Зөлфия баш тартырга тиеш иде. Машина чакырырга. «Хуш, Илдар», — дип әйтергә. Ринат янына кайтырга. Өйдә аны кайнар чәй көтәр, бәлки, Ринат кухнядагы утны сүндермичә, аның кайтуын көтеп утырыр иде. Ләкин Зөлфия үз тавышын ишетте:
— Ярты сәгатькә генә.
Фатир иске йортның дүртенче катында иде. Илдар ишекне ачты. Эчтә бушлык һәм җайсызлык: шәрә диварлар, тартмалар, тәрәзә янында бер урындык, идәндә җәелгән матрас һәм шкаф янында ачылып калган чемодан.
Ул чыннан да китәргә җыена иде.
Бу хәлләрнең барысын да соңгы күренешкә охшатты.
— Матур, — диде Зөлфия, тирә-якка карап.
— Җайлашып өлгермәдем.
— Син беркайчан да тормышка җайлаша белмәдең.
Илдар аңа карады.
— Син моны да хәтерлисеңме?
— Мин күп нәрсәне хәтерлим.
Тәрәзә төбендә китаплар ята иде. Теге вакыттагы китаплар. Илдар аларның берсен алды.
— Кайчак синең язуыңны яңадан укыйм.
— Чынлапмы?
— Әйе.
— Нәрсә кичерәсең?
— Аңгыра булганмын, дип уйлыйм.
— Бу бик җиңел сүз.
— Алайса… кабахәт булганмын.
Зөлфия тәрәзәгә борылды. Яңгыр пыяла буйлап озын эзләр булып ага иде. Нәкъ элеккеге кебек. Яңактагы күз яшьләре кебек.
Үткәннәр юкка чыкмаган, бары тик читкә китеп, үз вакытын көтеп торганнардыр кебек тоелды.
— Син бәхетлеме? — дип сорады Илдар.
Зөлфия җавапны шунда ук бирергә теләде. «Әйе». Ләкин бу сүзне сыгып чыгара алмады.
— Минем барысы да яхшы.
— Бу җавап түгел.
— Сиңа кирәкле бердәнбер җавап шул.
— Ринат беләнме?
Зөлфия кискен борылды.
— Син аның исемен каян беләсең?
— Син фотолар урнаштыра идең.
— Син мине күзәттеңме?
— Кайчак карадым.
— Ни өчен?
Илдар җилкәсен җыерды.
— Яныңда кем булганын беләсем килде.
— Нәрсә белдең инде?
— Аның яхшы кеше икәнен.
— Әйе.
Зөлфия бу сүзне артык акрын әйтте.
Илдар аңа якынлашты.
— Ул сине яратамы?
— Әйе.
— Ә син аны?
Зөлфиянең эчендә тагы ниләрдер кысылып куйды.
— Бу синең эш түгел.
— Гафу ит.
Илдар туктады. Алар арасында бер омтылыштан да азрак ара калган иде. Зөлфия аның киеменә сеңгән яңгыр исен, вискиның зәгыйфь парларын сизгәндәй булды. Илдар кулын күтәреп, аның яңагына җиңел генә кагылды. Зөлфия читкә тайпылмады. Аның бармаклары салкын иде. Кайчандыр бу кагылудан Зөлфиянең башы әйләнә иде. Хәзер башы түгел, хәтере әйләнде. Ул үзенең нәрсә эшләгәнен аңлый иде. Бу адымнан соң кире кайту кыенлашачагын да белә.
Мәсьәлә мәхәббәттә түгел иде. Гафу итүдә дә түгел. Хәтта Илдарның үзендә дә түгел. Зөлфия аның күзләрендә үзенең кадерле булуын раслаган дәлилне күрергә тели иде. Кайчандыр Илдар калдырган газапларны хәзер аның үзенә кайтарырга кирәк. Хакимлек кабат үз кулына күчәргә тиеш. Аны җәзаларга һәм шул ук вакытта үзенең әле дә теләк уята торган хатын булуын исбатларга.
Бу мәхәббәт түгел иде. Бу — сагыну киеменә төренгән үч иде. Һәм бу мизгелдә Зөлфиягә барыбер иде.
Илдар аңа иелде.
Зөлфия күзләрен йомды.
Ринатның йөзе күз алдына килде: тыныч, йокылы, аңа тулысынча ышанган йөз. Аның тавышы ишетелгәндәй булды: «Яңгыр көчле булса, ялгызың кайтма. Барып алырмын».
Зөлфия күзләрен ачты.
— Тукта.
Илдар хәрәкәтсез калды.
— Нәрсә булды?
Зөлфия бер адым артка чигенде. Бер мизгелгә алар арасында яңадан ачык һава барлыкка килде.
— Мин булдыра алмыйм.
Илдар кулын төшерде.
— Булдыра алмыйсыңмы, әллә теләмисеңме?
Зөлфия аңа карады. Элек булса, ул «белмим» дип җавап бирер иде. Хәзер белә иде.
— Теләмим.
Илдар елмаерга тырышты, ләкин елмаюында элекке ышаныч юк иде.
— Син аны нык яратасыңмы?
— Бу синең эш түгел.
— Син монда хушлашырга гына килмәдең бит…
— Бәлки.
— Алайса ни өчен?
Зөлфия тәрәзә төбендәге китапларга карады. Үзенең кулъязмасына. Чемоданга. Яңгырга.
— Мин синең барысын да җиңгәнемне күрүеңне теләдем. Синнән башка да югалмаганымны.
— Мин күрдем.
— Юк. Син бары тик күлмәкне, шәрабны һәм кайчандыр белгән хатынны күрдең.
Илдар дәшмәде.
— Ә мин синең минем өстән властьның калмаганын аңлавыңны теләдем.
— Мин беркайчан да…
— Теләмәдеңме? Теләмәдең дип уйладың гына.
Илдар матрас кырыена утырды. Кич буе беренче тапкыр ул гаепле түгел, ә аптыраган кеше булып күренде. Зөлфия сумкасын алды.
— Мин китәм.
— Зөлфия…
— Артымнан чыкма.
Ул баскычка чыкты да, ишекне япты. Подъездда тузан, дым һәм чит кешеләр яшәгән тормыш исе бар иде. Сумка эчендә телефоны дерелдәде. Ринат борчыла иде. «Син ничек? Яңгыр нык ява. Барып алыйммы?»
Зөлфия баскыч уртасында туктап калды.
Хәбәргә озак карап торды.
Аннары язды: «Әйе. Булдыра алсаң, кил». Адресын бирде.
Җавап шунда ук килде: «Әлбәттә. Унбиш минуттан барып җитәм».
Зөлфия урамга чыгуга, яңгыр төреп алды. Куе зәңгәр күлмәк итәгенең аскы өлеше чыланды. Чәчләре яңакларына ябышты. Ул подъезд козырёгы астында басып торды һәм бу очрашуның үткәннәрне тулысынча ябып куймаганын аңлады.
Ул бары тик үткәннәрнең кайсы урында һаман да авыртканын күрсәтте. Ишекне ябу — сине ташлап киткән кешенең кире кайтып, синең кадереңне тануын көтү түгел.
Кайчак үзеңә үзең: «Мин аның үкенеченә таянып яшәргә теләмим», — дип әйтергә кирәк. Кайвакыт иң мөһиме — сине кайчандыр рәнҗеткән кешене кичерү дә түгел, ә аның кебек булырга теләмәвеңне тану.

Унике минуттан соң юл читенә машина килеп туктады. Ринат зонтик тотып чыкты. Зөлфияне күргәч, ул бернәрсә дә сорамады. Бары тик курткасын салып, аның җилкәсенә япты.
— Туңдыңмы?
Зөлфия баш какты.
— Әйдә, өйгә кайтабыз.
Ул Ринатка карады. Аның күзләрендә шик тә, үпкә дә юк иде.
Бары тик ышаныч. Һәм бу ышаныч теләсә нинди гаепләүдән дә авыррак булып тоелды.
Зөлфия машинага кереп утырды да ишекне япты. Тәрәзә артында яңгыр утларны, кешеләрне һәм йортларны юып бара иде. Ләкин ул хакыйкатьне юа алмады.
Зөлфия әле Ринатка барысын да сөйләп бирерме-юкмы икәнен белми иде. Илдар белән булган очрашуны бары тик сөйләшү дип атый алырмы — моны да белми. Ул соңгы чигенә килеп җитеп туктадымы, әллә инде Ринатка хыянәт итүгә беренче адымны ясадымы — монсын да хәл итәсе бар.
Ләкин бер нәрсәне ул инде төгәл белә: үткәннәр син аларны кулыннан тотып торганга гына җибәрми. Ә кайчак хушлашуның иң авыр өлеше — сине алдаган кешегә: «Кит», — дип әйтү түгел, ә үзеңә намуслы рәвештә: «Мин – бүтән, аның кебек булырга теләмим», — дип әйтү.

Үткәндә калган яр – мәхәббәт һәм хыянәт турында хикәя.