Әни сүзе белән яшәгән ир

Хатын үз фатирында чит кеше булып яшәүдән тәмам туя. Кайнанасы аның кухнясын, әйберләрен, хәтта истәлекләрен үзенчә тәртипкә сала. Ире һаман дәшми, хатынын якламый. Бер көнне Айгөлнең  сабырлыгы сына: ул үз йортын һәм үз хокукын яклый башлый. Бу — үз-үзеңне табу, кайнана-килен һәм гаилә турында хикәя.

— Син нигә тагын дәшмисең, Илнар?
Айгөл кухня уртасында басып тора иде. Аның кулында бушаган шафран савыты. Дөресрәге, иртән анда әле шафран бар иде. Хәзер исә савыт өстенә «карабодай» дигән кәгазь ябыштырылган.
— Нәрсә әйтергә тиешмен? — Илнар телефоныннан башын күтәрмичә генә җавап бирде.
— Мәсәлән: «Әни, нигә хатынымның әбисеннән калган тәмләткечләрен ташладың?» — дия аласың.
— Айгөл, болар бит гади тәмләткечләр генә…
— Гади тәмләткечләр генә? — Айгөл елмайгандай итте, әмма аның елмаюы ачы иде. — Илнар, синең әниең минем ризыкларымның яртысын чыгарып ташлады, савыт-сабаны урыннарыннан алыштырды, дивардагы фотоларымны алды да, урынына мәчеләр төшерелгән календарь элде. Бу — гади тәмләткечләр генә түгел.
Кухня ишеге төбендә Нәзирә Габдулловна басып тора иде. Өстендә чәчәкле алъяпкыч, иңбашында сөлге. Ул үзен бу фатирга кунакка килгән хатын түгел, ә яңа гына йорт хуҗабикәсе итеп билгеләнгән кеше кебек тота иде.
Айгөл ул алъяпкычны беренче көннән үк өнәмәде. Кызыл тукымага ак җепләр белән: «Минем кухнямда — минем кагыйдәләрем» дип чигелгән.
Кайчак Айгөлгә бу алъяпкыч кием генә түгел, ә йортны басып алу байрагы сыман тоела иде.
— Мин бернәрсә дә ташламадым, — диде Нәзирә Габдулловна. — Мин тәртип урнаштырдым. Нормаль йортта әллә нинди порошоклар тутырылган кырык савыт тормый.
— Ул тәмләткечләр иде, — диде Айгөл акрын гына.
— Тәмләткечләр? Син бухгалтермы, сихерчеме? Гел ниндидер пакетлар, савытлар… Мин улыма нормаль, өйдә пешкән аш әзерләдем. Синең ресторандагыдай борычлы компотыңны түгел.
Илнар, ниһаять, башын күтәрде.
— Әни, болай ярамый бит. Сорарга кирәк иде.
Нәзирә Габдулловнаның йөзе шунда ук үзгәрде. Иреннәре калтырап китте, күзләренә яшь тулгандай булды.
— Әлбәттә, улым. Мин генә гаепле инде. Сезгә ярдәм итәр өчен килдем, ә хәзер мине кирәкмәгән кеше итеп күрсәтәләр.
— Сине беркем дә кирәкмәгән кеше димәде, — дип мыгырданды Илнар.
— Нәкъ шулай! — Айгөл буш савытны өстәлгә куйды. — Чөнки син беркемне дә якламыйсың. Әниеңне дә, хатыныңны да, үз йортыңдагы тәртипне дә.
— Айгөл! — Илнарның тавышы кырысланды. — Тагын башлама инде.
— Син башлама. Синең әниең «ике-өч көнгә генә» дип килде. Инде алты атна узды.
— Аның өендә ремонт.
— Ремонт өч атна элек бетте.
— Әлегә аңа анда кайту уңайсыз.
— Ә миңа үз фатирымда, үз әйберләремне таба алмыйча, башка кеше белән яшәү уңайлымы?
Кухняда авыр тынлык урнашты.
Коридордагы шыгырдавык идән кемнеңдер адымын ишетеп, сузылып-сузып зарлангандай тавыш чыгарды. Айгөл бу шыгырдавыкны балачактан белә иде. Әбисе Мәрьям апа: «Бу идән монда яшәгән һәр кешене хәтерли», — дип әйтә торган иде.
Ул Айгөлнең бала чагын, беренче адымнарын, мәктәпкә барган көнен, әбисенең мичтән алган пәрәмәчләрен хәтерли.
Ә хәзер шул идән Нәзирә Габдулловнаның адымнары астында шыгырдый иде.
Айгөл шул мизгелдә бик ачык аңлады: аның йортында чит хатын үзен хуҗа итеп тота.
— Мин бүлмәмә керәм, — диде ул.
— Үз бүлмәңә? — Нәзирә Габдулловна аның артыннан көлеп карады. — Әллә безне инде куып чыгарырга карар кылдыңмы?
— Мин әлегә бернәрсә дә хәл итмәдем.
— Хәл иттең! Мин барысын да күрәм. Син баштан ук миннән котылырга теләдең.
— Сез безнең туйдан соң өч ай яшәдегез.
— Мин сезгә булыштым!
— Сез йокы бүлмәсендәге обойларны миннән сорамыйча алыштырдыгыз.
— Алар матур түгел иде.
— Әбиемнең фотоларын ташладыгыз.
— Иске кәгазьләр иде алар.
Айгөл эчендә нидер өзелгәнен тойды. Бу тавышсыз гына булды. Ләкин нәкъ шул мизгелдә аның сабырының соңгы җебе дә өзелде.
Илнар хатынына, аннары әнисенә карады. Һәм, гадәттәгечә, өченче юлны сайлады — барысын да күрмәмешкә салынырга.
— Әйдәгез, тыныч сөйләшик, — диде ул. — Без бит гаилә.
Айгөл аңа борылды.
— Юк, Илнар. Гаилә — бер-береңне яклый белү ул. Гаилә — сине ишетү, йортыңда үзеңне чит кеше итеп тойдырмау. Ә син миңа шкафны ачып, үз әйберләремне үзем табу хокукын да калдырмадың.
— Син артык күпертеп җибәрәсең.
— Ә син һәрвакыт миңа ярдәм кирәккәндә юкка чыгасың.
— Мин юкка чыкмыйм.
— Синең гәүдәң генә монда. Ә күңелең белән монда түгел.
Нәзирә Габдулловна алъяпкычын салды да, аны урындык артына бик пөхтә итеп элде.
— Күрерсең әле, улым. Бу хатын сине яхшылыкка китермәячәк.
Айгөл кызыл алъяпкычка карады.
Кухняда кыздырылган суган, арзан кер порошогы һәм чит кешенең билгесез исе тора иде.
Ул коридорга чыкты. Идән тагын шыгырдады — бу юлы аның аяклары астында. Әйтерсең, йорт үзе дә аңа бер ишарә бирде.

***
Төнлә Айгөл озак йоклый алмады.
Илнар аңа аркасын куеп яткан, кулындагы телефон экраны караңгы бүлмәдә генә балкып тора иде. Бәлки, аңа әнисе язгандыр. Нәзирә Габдулловна үпкәләүләрен шундый итеп яза белә иде: хәтта утыз яшьлек ир-ат та үзен ваза ватып ташлаган биш яшьлек малайдай гаепле хис итә башлый.
— Син аның белән сөйләшерсеңме? — дип сорады Айгөл караңгылыкка.
— Кем белән?
— Әниең белән.
— Нәрсә турында?
— Ул безнең йорт белән идарә итәргә тиеш түгел.
— Айгөл, аның кыланмышын идарә итү дип атама. Ул бит бары тик булыша.
— Илнар, фатир минеке.
Илнар кисәк кенә борылып ятты.
— Безнеке.
Айгөл караватта торып утырды.
— Нәрсә дидең?
— Безнеке, дидем. Без инде биш ел бергә яшибез.
— Һәм?
— Ир белән хатынның никах вакытында булган әйберләре уртак була.
Айгөл аңа ышанмыйча карады.
— Син нәрсә турында сөйләгәнеңне үзең дә белмисең.
— Мин юрист түгел.
— Әмма бик ышанычлы сөйләшәсең.
— Төн уртасында хокук темасына керешмик әле.
Айгөл кире ятты, ләкин күзенә йокы кермәде.
Фатир чыннан да аныкы иде. «Безнеке» түгел. «Гаилә фатиры» да түгел. Аныкы.
Әбисе Мәрьям апа бүләк итү килешүен Айгөл кияүгә чыкканчы ук рәсмиләштергән иде. Ул вакытта Айгөлгә егерме җиде яшь иде. Ул Бауман урамындагы кечкенә фирмада эшли, киләчәктә иске ишекләрне алыштырырга, диварларны җылы соры төскә буярга хыяллана иде.
Әбисе аңа ачкычлар бәйләмен сузганда:
— Бу гади генә диварлар түгел, кызым, — дигән иде. — Бу син һәрвакыт үзең булып кала ала торган урын. Беркемгә дә синең урыныңа яшәргә рөхсәт итмә.
Айгөл ул сүзләрне беркайчан да онытмасмын дип уйлаган иде.
Аннары Илнар пәйда булды.
Башта ул йомшак холыклы, игътибарлы, тыңлый белә торган кеше иде. Көлгәндә борынын җыерып куя, Айгөлгә аның янында үзен якларга кирәкми кебек тоела иде.
Соңрак аңлады: аңа Илнардан түгел, Илнар аша арага үтеп кергән әнисеннән сакланырга туры киләчәк.
Беренче хәвефле билгеләр әле туйга кадәр үк күренде.
— Без зур зал арендалап акча туздырмыйбыз, — диде бервакыт Илнар. — Әни моны кирәксез чыгым дип саный.
— Ләкин бу безнең туебыз бит.
— Әлбәттә, безнеке. Әмма әни кайсының дөрес икәнен яхшырак белә.
Аннары Нәзирә Габдулловна туй менюсын сайлады, кунакларны чакырды, датаны да үзгәртте. «Ай календаре буенча бу көн яхшырак», — диде ул.
Туйда исә Айгөлнең фатасын ике тапкыр төзәтте дә, кунакларга:
— Берни түгел, вакыт узу белән мин аннан чын хуҗабикә ясармын, — дип әйтте.
Айгөл ул чакта көләргә тырышты.
Кисәтүне аңларга кирәк иде.
Биш ел буе ул түзде. Кайнана хәтта йокы бүлмәсенә дә ишек шакымыйча кергәндә елмайды. Аның хезмәт хакын «хатын-кызның вак-төяк акчасы» дип атавына дәшмәде. Күрше хатыннарына:
— Айгөл начар кыз түгел, ләкин холкы авыр. Барысын да үзе хәл итәргә тели, — дип сөйләгәнен ишетмәмешкә салышты.
Илнар һәрвакыт:
— Бераз түз инде. Ул минем бердәнбер әнием, — дия иде.
Ә Айгөл эчтән генә уйлый иде:
“Ә мин үзем дә бер генә”.

***
Икенче көнне ул Илсөягә шалтыратты.
Илсөя — аның туганы, туры сүзле һәм «кешеләр нәрсә әйтер?» дигән карашны күралмый торган хатын иде. Нотариаль конторада эшли.
— Миңа хәзер дөресен генә әйт, — диде Айгөл, эш урыны янындагы машинасында утырып. — Никахка кадәр бүләк итү килешүе белән алынган фатир уртак милек саналамы?
Трубканың теге башында бераз тынлык урнашты.
— Әгәр килешү синең исемеңә генә рәсмиләштерелгән булса, ә никахка кадәр төзелгән икән — юк. Әмма мин адвокат түгел. Нормаль юридик консультация кирәк сиңа.
— Мин тавыш-гауга теләмим.
— Тавыш-гауга инде бар. Тик әлегә аны бианаң чыгара, ә тукмакның юан башы – синең җилкәгә.
Берничә көннән Айгөл Фәрит абыйга юридик консультациягә барды.
Ул шәһәр үзәгендәге кечкенә офиста кабул итә иде. Диварда Татарстан картасы эленгән, тәрәзә төбендә карт фикус үскән, өстәлдә папкалар тигез итеп тезелгән.
Фәрит абый аны бүлдермичә тыңлады. Аннары документларны сорады.
Айгөл сумкасыннан бүләк итү килешүенең күчермәсен, милекне теркәү таныклыгын, Бердәм дәүләт күчемсез милек реестрыннан өземтәне һәм никах таныклыгын чыгарды.
Юрист күзлеген киде.
— Килешү 2016 елның 14 апрелендә төзелгән, — диде ул. — Никах 2018 елның 3 сентябрендә теркәлгән. Димәк, бу фатир сезнең шәхси милкегез булып санала. Ирегез сезгә өйләнгән өчен генә милек хокукына ия була алмый.
— Әгәр ул анда теркәлгән булса?
— Теркәлү милек хокукын аңлатмый. Әмма яшәү мәсьәләсен дөрес юридик юл белән хәл итәргә кирәк. Барлык хатларны, түләүләрне, янауларны, фатирда яшәү фактларын саклагыз. Иң мөһиме — документларны югалтмагыз.
— Ә аның әнисе?
— Ул фатирда теркәлгәнме?
— Юк. Ул бары тик килә. Кайчак бер атнага, кайчак бер айга.
— Алайса, ул сезнең ризалыгыгыздан башка анда яши алмый.
Айгөл тирән сулыш алды. Әйтерсең, еллар буе күкрәгендә тотып торган һаваны хәзер генә чыгарды.
— Димәк, мин аңа китәргә куша алам?
— Сез моны эшләргә генә түгел, таләп итәргә дә хокуклы. Әмма тавыш-гауга күтәрмәгез, дәлилләрне туплагыз, һәм ирегезнең хокукларын да юридик яктан дөрес исәпкә алыгыз.
— Аерылышу турында ни әйтерсез?
— Әгәр карар кылгансыз икән, гаеп хисеннән генә сузмагыз.
Бу сүзләр Айгөлнең йөрәгенә барып тиде.
Гаеп хисеннән сузма.
Ул офистан чыкканда, күп еллардан соң беренче тапкыр курку түгел, ә үз-үзенә ышаныч хисен тойды. Бу ышаныч әле кечкенә һәм сыек иде, әмма ул бар иде.

***
Бер атнадан соң аңа Сания язды.
Сания Илнар белән бергә эшләгән элекке хезмәттәше иде.
«Исәнмесез. Мин — Сания, Илнар белән “Вектор” компаниясендә эшләдем. Сезнең белән сөйләшергә кирәк. Яхшысы — очрашып. Нәзирә Габдулловна турында һәм Илнар турында кайбер нәрсәләр беләм».
Айгөл бу хәбәрне өч тапкыр укыды.
Ул Санияне берничә тапкыр гына күргән иде. Илнар аны «артык кызыксынучан һәм тавыш чыгарырга яратучы» дип атаган иде.
«Нәрсә турында сүз бара?» — дип язды Айгөл.
Җавап озак көттермәде:
«Документлар турында. Телефоннан сөйләшмим. Иртәгә кичке җиде тулганда театр янындагы кафеда. Килмәсәгез, аңлармын».
Айгөл Илнарга берни әйтмәде.
Икенче көнне ул кафе тәрәзәсе янында утырып, чәен болгатты. Җиде тулып биш минут узгач, ишектән Сания керде. Ул соры пальто кигән, кыска чәчле, култык астына папка кыстырган иде.
— Айгөл? — дип сорады ул.
— Әйе.
Сания аның каршысына утырды.
— Мин сезнең гаиләгезне җимерергә теләмим.
— Әгәр сез папка белән килгәнсез икән, гаилә инде җимерелгән.
Сания моңсу елмайды.
— Сез һәрвакыт шулай туры әйтәсезме?
— Юк. Мин бары тик куркудан арыган чакта гына шулай сөйлим.
Сания папканы өстәлгә куйды, ләкин ачмады.
— Нәзирә Габдулловна берничә ел безнең компания өчен товар китерү белән шөгыльләнде. Рәсми документларда ул арадашчы булып күрсәтелгән. Әмма чынлыкта аның аша акчалар чыгарылган.
Айгөл эндәшмәде.
— Мин җитәкчелеккә хәбәр итәргә тырыштым. Мине хезмәт мәгълүматларын урлауда гаепләделәр. Аннары эштән чыгардылар. Ләкин мин күчермәләрен саклап калдым.
— Моның миңа нинди катнашы бар?
Сания папканы ачты.
— Нәзирә Габдулловна кайбер документларда сезнең фатир адресын товар саклау урыны итеп күрсәткән.
Айгөлнең бармак очлары суынды.
— Нәрсә?
— Моннан тыш, ул Илнар исеменнән ышаныч кәгазе рәсмиләштереп, аның банк хисабына керергә омтылган. Мин моның максатын белмим. Бәлки, бурычларны аның өстенә күчерергә теләгәндер. Бәлки, акчаларны яшерергә җыенгандыр. Ләкин документлар чын.
— Ә Илнар?
— Аның имзалары бар. Ул барысын да аңламадым дип әйтә ала. Әмма ул аңлаган. Мин аның: «Әни әйтте — барысы да җайга салыначак», — дигәнен үз колагым белән ишеттем.
Бу сүзләр Айгөлгә бик таныш иде.
Әни әйтте.
Әни өйгә яңа мебель кирәкми диде.
Әни ялга барырга иртәрәк диде.
Әни Айгөл артык күп акча эшли, ирекле булып китәчәк диде.
Әни фатир «гаилә милке» булырга тиеш диде.
Ә Илнар һәрвакыт әнисе сүзләрен кабатлады.
Сания папканы аңа таба этте.
— Монда күчермәләр. Оригиналлар миндә, сейфта. Әгәр кулланырга уйласагыз, барысын да юрист аша эшләгез. Аларга алдан күрсәтмәгез.
— Сез миңа ярдәм иткәнегез өчен курыкмыйсызмы?
— Куркам.
— Алайса, нигә моны эшлисез?
Сания тәрәзәгә карады.
— Чөнки мин дә кайчандыр дәшмәү коткара дип уйлаган идем. Ә дәшмәү бары тик башкаларга үз этлекләрен дәвам итәргә урын гына калдыра икән.

***
Ул төнне Айгөл таң атканчы кухняда утырды.
Кызыл алъяпкыч урындык аркасында эленеп тора иде. Нәзирә Габдулловна ишеген каты ябып йокларга кереп киткән. Илнар исә хатынының нәрсә эшләгәнен күрмәмешкә салынып, йокы бүлмәсендә ята иде.
Айгөл папканы ачты.
Анда килешүләр, хатларның басылган күчермәләре, акча күчерү таблицалары, документларның фотолары бар иде. Бер файлда аның фатир адресы күрсәтелгән. Икенчесендә Илнарның имзасы тора.
Ул еламады.
Күз яшьләре күптән беткән иде.
Иртән Фәрит абыйга шалтыратты.
— Килегез, — диде юрист. — Сезгә тапшырылган барлык документларны алып килегез. Һәм, мөмкин кадәр, ирегез белән мөһим сөйләшүләрне шаһитларсыз яки язма рәвештә үткәрмәгез.
— Фәрит абый, мин аерылышырга телим.
— Яхшы.
— Ул каршы килерме?
— Мөгаен, аның урынына әнисе каршы киләчәк.
Шулай булды да.
Айгөл Илнарга аерылышу турында әйткәч, ул башта көлеп җибәрде.
— Син җитди сөйләшәсеңме?
— Бик җитди.
— Тәмләткечләр аркасындамы?
— Биш ел буе синең мине бер генә тапкыр да якламаганың өчен.
— Айгөл, театр уйнама.
— Мин инде уйнамыйм. Мин карар кабул иттем.
Нәзирә Габдулловна креслода утырып бәйләм бәйли иде. «Аерылышу» сүзен ишеткәч, ул башын күтәрде.
— Син гаиләне таркатырга җыенасыңмы?
— Аны мин таркатмыйм.
— Минем улымны урамда калдырасыңмы?
— Аның эше, хезмәт хакы һәм үзен гаилә башлыгы дип санаган әнисе бар.
— Ул китмәячәк!
— Китәчәк.
— Бу фатир уртак!
— Юк.
— Без анда шулкадәр күп нәрсә эшләдек!
— Документларыгыз бармы?
Нәзирә Габдулловна тынып калды.
Айгөл беренче тапкыр аның йөзендә үпкә яки ачу түгел, ә чын курку күрде.
— Нинди документлар? — дип сорады Илнар.
— Синең имзаларың турында. Акча күчерүләр турында. Әниеңнең минем адресны куллануы турында.
Илнарның йөзе агарып китте.
— Син моны кайдан алдың?
— Миңа бирделәр.
— Кем?
— Сания.
— Ул акылдан язган!
— Юк. Ул документларны саклап калган.
Нәзирә Габдулловна кинәт урыныннан торды.
— Сания — карак! Ул хезмәт кәгазьләрен урлаган!
— Алай икән, сезнең куркыр урыныгыз юк, — диде Айгөл. — Документлар берни дә исбатламый бит?
Биана җавап бирмәде.
Илнар яңадан утырды.
— Айгөл, әйдә тыныч сөйләшик.
— Без биш ел тыныч сөйләштек.
— Мин барысын да аңлатырмын.
— Юк. Син берни белмәдем диячәксең. Барысын әни эшләде диячәксең. Сине мәҗбүр иттеләр диячәксең. Аннары тагын бераз көтүемне сорарсың.
— Мин проблемалар теләмәдем.
— Ләкин проблемалар синең әниең белән бергә минем йортыма үзләре килеп керде.

***
Айгөл аерылышу турында гариза бирде.
Илнар башта аны «гаиләне хурлыкка калдырма» дип үгетләде. Аннары егерме җиде хәбәр язды. Соңрак Фәрит абый белән сөйләшкәннән соң, аның тоны үзгәрде.
— Син нәрсә телисең? — дип сорады ул телефоннан.
— Аерылышу. Фатирга дәгъва белдермәү. Теркәлүдән чыгу. Ачкычларны тапшыру. Әниеңнең минем ризалыгымсыз монда килмәве.
— Син мине шантажлыйсыңмы?
— Юк. Мин сиңа хәлне катлауландырмаска тәкъдим итәм.
— Син минем тормышымны җимерергә телисеңме?
Айгөл тәрәзәгә карады. Урамда беренче кар ява иде.
— Юк, Илнар. Мин үз тормышымны җимерүдән туктыйм.
Ул ризалашты.
Бер айдан соң аерылышу турындагы документлар рәсмиләштерелде. Илнар фатирда теркәлүдән төште. Айгөл аерылышу таныклыгын февраль ахырында алды.
Паспорттагы фотосурәттә ул җитди күренә иде. Әмма Айгөл үз йөзенә карап торганда, кашлары арасындагы тирән җыерчыкның юкка чыкканын күрде.
Нәзирә Габдулловна бирешмәде.
Шимбә иртәсендә ул шалтыратты.
— Үз әйберләремне алам, — диде.
— Яхшы. Илнар белән килегез.
— Үзем генә киләм.
— Юк. Аның белән генә килегез.
— Син миңа боерык бирәсеңме?
— Бу — минем фатирым.
Телефонның теге башында авыр сулыш ишетелде.
— Мин анда биш ел яшәдем!
— Сез анда теркәлмәгән.
— Мин — хуҗаның әнисе!
— Элекке хуҗаның әнисе.
— Моның ни аермасы бар?
— Бик зур аермасы бар.
Нәзирә Габдулловна бер сәгатьтән килеп җитте. Ялгызы.
Ул ишек төбендә зур шакмаклы сумка күтәреп басып тора иде. Пальто өстеннән теге кызыл алъяпкычын кигән.
Айгөл аны ишек күзлегеннән күрде, әмма ишекне ачмады.
— Айгөл! — дип кычкырды биана. — Мин синең өйдә икәнеңне беләм!
Айгөл ишек янына килде.
— Китегез.
— Мин әйберләремне алырга килдем!
— Аларны Илнар аша тапшырырмын.
— Ишекне хәзер үк ач!
— Юк.
— Син үкенәчәксең! Мин барысына да синең нинди кеше икәнеңне сөйлим!
— Сөйләгез.
Ишек артында тынлык урнашты.
— Син үзеңне кәгазьләрең аркасында патшабикә дип уйлыйсыңмы?
Айгөл кулындагы ачкычларга карады.
— Юк. Мин бары тик үз йортымның хуҗасы икәнемне беләм.
— Хуҗа… — Нәзирә Габдулловна мыскыллап көлде. — Син улымнан башка беркем дә түгел!
Кайчандыр бу сүзләр Айгөлне җимерә алыр иде.
Хәзер алар аңа бары тик арыган һәм искергән сүзләр булып тоелды.
Ул ишекне ачты.
Биана алга атларга теләде, әмма Айгөл читкә тайпылмады.
— Сезнең улыгыз монда инде яшәми. Һәм сез дә, кызганычка каршы, монда яшәмисез.
Бу сүзләр тыныч тавыш белән әйтелде. Кычкырусыз. Истерикасыз.
Шуңа күрә алар тагын да ныграк яңгырады.
Нәзирә Габдулловна аңа текәлеп карады.
— Син мине куып чыгара алмыйсың!
— Мин инде чыгардым.
— Мин Илнарга шалтыратам!
— Шалтыратыгыз.
— Ул киләчәк!
— Ул үз әйберләрен инде алып китте.
— Синең моңа хокукың юк!
— Бар.
Айгөл телефонын чыгарды.
— Китмәсәгез, полиция чакырам.
Биананың йөзе агарып китте. Ул кисәк борылып, подъезд ишеген шундый көч белән япты ки, тәрәзә пыялалары калтырап куйды.
Айгөл ишекне бикләде.
Фатир тынды.
Ул кухняга керде дә, урындык аркасында эленеп торган кызыл алъяпкычны алды. Берничә мизгел кулында тотып торды. Тукымадан чит-ят хушбуй һәм кыздырылган суган исе килә иде.
Аннары алъяпкычны чүп капчыгына салды.
Ачу белән түгел.
Бу әйбернең аның йортында башка урыны калмаган иде.

***
Шул ук көнне Айгөл фатирда урыннарны алыштырып чыкты.
Әбисеннән калган савыт-сабаны буфетка кире урнаштырды. Күгелҗем чәчәкләр төшерелгән фарфор чынаякларны тартмадан чыгарды. Нәзирә Габдулловна кайчандыр күрше хатынга биреп җибәргән кофе тарткычны Илсөя ярдәме белән кире кайтарды.
Яңа тәмләткечләр сатып алды: шафран, кориандр, ысланган паприка, кипкән бөтнек. Аларны пыяла савытларга салып, һәрберсенә матур итеп исемнәрен язды.
Мәчеләр календарен алды да, аның урынына әбисенең фотосурәтен элде.
Сурәттә Мәрьям әби тәрәзә янында, кулында яңа пешкән икмәк тотып басып тора иде. Аның күзләрендә тынычлык бар. Үз йортының нәрсә икәнен белгән кешенең тынычлыгы.
Мәрьям әби исән булса, мөгаен, болай дияр иде:
— Мин бит әйттем, кызым. Беркемгә дә синең урыныңа яшәргә рөхсәт итмә.
Айгөл бу сүзләрне еш искә төшерде.
Бигрәк тә кичләрен, фатир тын калганда.
Сания беркөнне аңа кунакка килде.
— Хәлләрең ничек? — дип сорады ул.
— Кемдер ишекне шакымыйча кереп китәр дип көтүдән арынырга өйрәнәм.
— Өйрәнә аласыңмы?
— Һәр шалтыраган телефоннан һаман да сискәнеп куям.
— Бу да үтәр.
Айгөл өстәлгә ике чынаяк чәй куйды. Берсе — әбисенең зәңгәр чәчәкле чынаягы, икенчесе — гади ак чынаяк иде.
— Беләсеңме, мин элек гаделлекне начар кешенең җәза алуы дип уйлый идем.
— Ә хәзер?
— Хәзер гаделлекнең кайчак башкача булуын аңладым. Син үз тормышыңда начар кешегә урын бирүдән туктыйсың. Менә шул да гаделлек.

***
Яз җиткәч, Айгөл фатирдагы диварларны яңадан буяды. Туйга кадәр үк хыялланган ремонтына тотынды. Тәрәзә янына кечкенә эш өстәле куйды. Хәзер ул шәхси клиентларга бухгалтерлык хезмәте күрсәтә һәм үз эшен ачарга әзерләнә иде.
Илсөя аңа документларны тәртипкә китерергә булышты. Фәрит абый вакыт-вакыт шалтыратып, хәл белеште. Сания исә кичләрен еш килә башлады. Алар чәй эчеп, китаплар һәм ир-атлар турында озак бәхәсләшә торган булдылар.
Мәрьям әби исән булса, Айгөл аның:
— Мин бит әйттем, кызым, — дигәнен ишетер иде.
Айгөл бу сүзләрне күңелендә саклады.
Бер көнне ул пылау пешерде. Бераз шафран өстәде — бары тик хуш ис өчен генә. Өстәлгә әбисенең чынаякларын тезде дә тәрәзәне ачты.
Фатирга саф һава керде.
Идән шыгырдады.
Айгөл елмайды.
— Мин өйдә, — диде ул кычкырып.
Йорт аңа тынлык белән җавап бирде — җылы, тыныч, үз тынлыгы белән.
Ә кайдадыр Нәзирә Габдулловна әле дә танышларына килененең аны урамга куып чыгаруы турында сөйлидер. Илнар да, бәлки, «әни барысын да яхшылык теләп эшләде» дип кабатлыйдыр. Кемдер аларга ышанырга мөмкин.
Ләкин Айгөл инде башкаларның аңлатмалары белән яшәмәде.
Ул үз фатирын кире кайтарды.
Аннары — үз-үзен.
Аннары — сайлау хокукын.
Шул рәвешле ул үз тормышын да кире кайтарды. Чөнки чын йорт ишек йозагындагы ачкычтан башланмый. Ул кеше, ниһаять, үз-үзенә: «Монда карарны мин үзем кабул итәм», — дип әйткән мизгелдә башлана.