Марат Кәбиров январь аенда Габдулла Тукайның соңгы минутларына багышланган «Мәңгелеккә сәфәр алдыннан» исемле яңа хикәя язганын яшерергә мәҗбүр булган иде. Әсәр 2026 елда Габдулла Тукайның тууына 140 ел тулу уңаеннан игълан ителгән «Тукай йолдызлыгы» әдәби конкурсында «Хикәя» номинациясендә беренче урын яулады. Хәзер инде аның турында ачыктан-ачык сөйләшергә була.
Заманча караш белән тарихи чор сурәте
Хикәянең үзәгендә — 1913 елның 2 апреле, Клячкин больницасында яткан авыру Тукайның үлем алдындагы халәте. Ләкин бу гади биографик әсәр түгел. Язучы шагыйрьнең аңындагы күренешләр, саташулар, галлюцинацияләр аша аның эчке дөньясын, кичерешләрен, яшәгән гомеренә нәтиҗә ясавын күрсәтергә омтыла.
Әсәрдә Тукайның чын тарихи шәхесләр белән очрашулары сурәтләнә: әти-әнисе, Фатих Әмирхан, Галимҗан Ибраһимов, Камил Мотыйгый. Һәр очрашу — ике дөреслекнең бәрелеше, фәлсәфи дуэль.
«Карашлары төрле булуга карамастан, алар бер үк халыкка хезмәт итәләр. Уртак тел табарга, килешергә, берләшергә беркайчан да соң түгел», — дип бәян итә автор үз фикерен.
Символик образлар һәм җиде күренеш
Хикәя җиде өлештән тора. Бу сан татар мәдәниятендә аерым әһәмияткә ия: күкнең җиденче каты, җиде кат җир асты, җитмеш җиде тапкыр…
Әсәрнең төп символы — салкынлык. Ул шагыйрьне балачагындагы ишек төбедәге туңуыннан алып үлем түшәгенә кадәр озатып бара.
«Кечкенә Габдулланың ишек төбендә туңып торган мизгеленнән үсеп чыккан образ ул. Кечкенә чагыннан ук җылылык, наз табалмаган ятим малайга үсеп җиткәч тә, зур шагыйрь булгач та тормыш боз салкынлыгы белән карый», — дип аңлата Кәбиров.
Тукай йолдызлыгы — тарихи шәхесләр өстендә эш
Язучы һәр персонажның образын булдыру өчен зур әзерлек эше алып барган:
-
- Фатих Әмирхан — автор аны «яттан диярлек белә».
- Галимҗан Ибраһимов — әсәрләрен һәм аның турындагы романнарны яңадан барлаган.
- Камил Мотыйгый — автор өчен иң авыр персонаж. Кәбиров аның башкаруындагы җырларны тыңлап, чор атмосферасына төшенергә тырышкан.
«Мин рәссам шикелле кыландым: җыйган мәгълүматларның меңнән бере генә хикәягә керде, әмма иң әһәмиятлеләрен сайларга тырыштым», — дип уртаклаша автор.
Үз-үзең белән очрашу — хикәянең төп ноктасы
Хикәянең иң көчле мизгеле — Тукайның үз балачагы белән очрашуы. Ишек төбендә туңып торган кечкенә малай зур шагыйрьдән сорау ала. Бу очрашу — хикәянең кульминациясе.
«Сабый чак белән очрашу — хәтәр күренеш. Кечкенә малай хыяллар кора. Һәм без аның өметләреннән никадәр ерак киткәнбез? Шул баланың күзләренә карап без үз хәлебезне аңлатырга тиешбез», — ди автор.
Язучы өчен иң авыр сынау
Хикәяне язуның иң зур авырлыгы — әсәрнең чикләрен саклау булган. Автор тарихи материалларны күбрәк өйрәнгән саен, аларның барын да әсәргә кертәсе килүгә каршы торырга мәҗбүр булган.
«Берничә тапкыр кулъязманы җуеп ташладым һәм яңадан яздым. Чөнки барсын да кулланырга тырышсаң, хикәя урынына кирпеч калынлыгы роман язу куркынычы бар иде. Яхшы хикәя уртакул романнан күпкә әйбәтрәк».
Хикәянең төп фикере
Марат Кәбиров Тукай йолдызлыгы бәйгесендә катнашкан әсәре аша Шагыйрьнең бөеклеген, аның халык өчен көрәшү юлын сайлавын, моның өчен авырлыкларга дучар булуын, ләкин нәкъ менә шул аны мәңгелеккә алып чыгуын күрсәтергә омтыла.
«Тукай төрле байларны данлаган шигырьләр, реклама текстлары язып та бай яши алыр иде. Әмма ул халык бәхете өчен көрәшү юлын сайлый. Һәм гомере буе тормышның салкын кырыслыгыннан интегеп яшәсә дә, яктылык сукмагыннан, мәңгелеккә китә», — дип йомгаклый автор.
Әсәр тиздән укучылар хөкемнә тапшырылачак. Ул татар укучысына Тукайны яңа, көтелмәгән яктан — аның рухи дөньясы, икеләнүләре, үлем алдындагы саташулары аша ачарга вәгъдә итә.
