Василий Шукшин. «Гаҗәп кеше»

«Гаҗәп кеше» — Василий Шукшинның шәһәргә кунакка барган авыл кешесе турындагы танылган хикәясе. Автор төп геройны назлы елмаю белән «Гаҗәп кеше» дип атый, аның башкаларга охшамаган булуын ассызыклый. Геройга балаларча самимилек, киң күңеллелек, җанлы кызыксынучанлык һәм иҗади сәләт хас. Гаҗәп кеше – намуслы, игелекле һәм ярдәмчел, әмма тирә-яктагылар еш кына аңа кимсетеп яки ачык ачу белән карыйлар. Ни өчен шулай икәнен бу көлкеле, шул ук вакытта моңсу тарихны укып белерсез.
***
Хатыны аны Гаҗәп кеше дип атый иде. Кайчакта назлап та.
Гаҗәп кешенең бер үзенчәлеге бар иде: аның белән гел ниндидер хәл килеп чыга. Ул моны теләми, аннан интегә, әмма шулай да вак-төяк, ләкин күңелсез маҗараларга эләгә дә тора.
Менә аның бер сәяхәтеннән берничә күренеш.
Отпуск алды да Уралга, абыйсы янына барып кайтырга булды: унике ел инде күрешкәннәре юк иде.
— Ә теге… бәртәс сыман ялтыравыклы кармак кайда? — дип кычкырды Гаҗәп кеше келәттә.
— Мин каян белим?
— Менә бит, барысы да шушында ята иде! — Гаҗәп кеше түгәрәк, зәңгәрсу-ак күзләре белән җитди карарга тырышты. — Барысы да монда, ә тегесе, күр әле, юк.
— Бәртәскә охшаганымы?
— Әйе, чуртанныкы.
— Күрәсең, ялгышып кыздырып ашаганмындыр.
Гаҗәп кеше бераз дәшми торды.
— Я, ничек соң?
— Нәрсә ничек?
— Тәмлеме? Ха-ха-ха!.. — Ул шаярта белми, әмма бик нык шаярасы килә иде. — Тешләрең исәнме? Ул бит дюральдән ясалган!
…Алар төн уртасына кадәр җыендылар.
Ә иртән Гаҗәп кеше кулына чемоданын тотып авыл урамыннан атлап китте.
— Уралга! Уралга! — дип җавап бирде ул кая җыенуын сораучыларга. — Бераз саф һава сулап кайтырга кирәк!
Бу вакытта аның түгәрәк, итләч йөзендә һәм күзләрендә ерак сәяхәткә карата гаҗәеп җиңел мөнәсәбәт чагыла иде — ул ерак юллардан курыкмый.
— Уралга!
Ләкин Урал әле ерак иде.
Әлегә ул район үзәгенә исән-имин килеп җитте. Анда аңа билет алырга һәм поездга утырырга кирәк.
Вакыт күп иде. Гаҗәп кеше башта туганнарына — эне-сеңелләренә конфет, прәнник һәм башка бүләкләр сатып алырга булды. Азык-төлек кибетенә кереп, чиратка басты.
Аның алдында эшләпә кигән бер ир-ат тора иде, ә эшләпәле ир алдында – иреннәрен буяган тулы гәүдәле хатын. Ул тиз һәм кызу итеп эшләпәгә пышылдый:
— Күз алдыгызга китерегез, нинди тупас, әдәпсез кеше булырга кирәк! Аның склерозы бар, әйе, инде җиде ел склероз белән авырый. Әмма аңа пенсиягә китәргә кирәк дип беркем дә әйтмәде. Ә бу кеше — коллектив белән идарә итә башлаганына әле бер ел да тулмаган — инде: «Александр Семёныч, бәлки сезгә пенсиягә китәргәдер?» — ди. Әдәпсез!
Эшләпә кигән ир аңа кушылып баш какты.
— Әйе, әйе… Хәзергеләр шундый инде. Склероз имеш! Ә Сумбатыч? Ул да соңгы вакытта текстны хәтерендә тота алмый иде. Ә теге… исеме ничек әле?..
Гаҗәп кеше шәһәр кешеләрен хөрмәт итә иде. Барысын да түгел, әлбәттә: хулиганнарны һәм сатучыларны хөрмәт итми, хәтта алардан бераз курка да.
Чират аңа җитте. Ул конфет, прәнник һәм өч плитка шоколад сатып алды. Аннары чемоданына барысын да тутырыр өчен читкәрәк китте.
Идәнгә чемоданын ачып куйды һәм әйберләрен сала башлады. Шунда идәнгә күз салса, чират торган кешеләрнең аяклары янында илле сумлык кәгазь акча ята иде. Яшел төстәге шундый кечкенә генә «юләр» акча — ята да ята, аны беркем дә күрми.
Гаҗәп кеше шатлыктан калтырап китте, күзләре янып чыкты. Башкалар аңардан алда барып алмасын өчен, ул чираттагыларга акча турында ничегрәк кызыклырак һәм шаянрак итеп әйтергә икәнен тиз уйлый башлады.
— Яхшы яшисез, гражданнар! — диде ул кычкырып һәм күңелле тавыш белән. — Безнең авылда мондый акчаларны болай гына чәчеп йөрмиләр.
Барысы да аңа борылып карады.
Бераз дулкынландылар. Бу өч сум да, биш сум да түгел — илле сум! Моның өчен ярты ай эшләргә кирәк. Ә акчаның хуҗасы күренми иде.
— Күрәсең, эшләпәле кешенеке, — дип фаразлады Гаҗәп кеше.
Акчаны сатучы күрерлек урынга — прилавк өстенә куярга булдылар.
— Хәзер кем дә булса йөгереп килеп алыр, — диде сатучы хатын.
Гаҗәп кеше кибеттән бик күтәренке кәеф белән чыкты. Ул үзенең нинди җиңел һәм күңелле итеп әйтүе турында уйлады:
«Безнең авылда мондый акчаларны болай гына чәчеп йөрмиләр!»
Кинәт аны эссе дулкын бәреп алгандай булды. Ул өйдәге саклык кассасында үзенә нәкъ шундый илле сумлык һәм тагын егерме биш сумлык акча биргәннәрен исенә төшерде. Егерме биш сумлыгын ул хәзер генә ваклатты, ә илле сумлыгы кесәсендә булырга тиеш иде. Кесәсенә тыгылды — юк. Тагын бер кесәсен капшады — юк.
— Ә ул минеке булган бит! — дип кычкырып җибәрде Гаҗәп кеше. — Анаңның башы… Үземнеке булган ул акча!
Күңелендә нидер чыңлап киткәндәй булды. Беренче теләге — кире кереп:
«Гражданнар, ул акча минеке булган! Саклык кассасында миңа ике кәгазь бирделәр: берсе егерме биш сумлык, икенчесе илле сумлык. Берсен ваклаттым, икенчесе юкка чыккан», — дип әйтү иде.
Ләкин ул үзенең бу сүзләреннән соң кешеләрнең ничек аптырап калачагын күз алдына китерде. Күпләр: «Хуҗасы табылмагач, үзе кесәсенә салырга булган», — дип уйлар иде.
Юк, ул теге ләгънәт төшкән акчага кул суза алмады. Бәлки, аны барыбер бирмәсләр иде.
— Нигә мин шундый инде? — дип ачынып сөйләнде Гаҗәп кеше. — Хәзер нишләргә?
Аңа хәзер кире өйгә кайтырга туры киләчәк инде.
Ул кибет янына килде, акчаны ерактан гына булса да күрергә теләде, ишек төбендә бераз басып торды… Әмма эчкә кермәде. Йөрәге тагын да әрнер иде. Бәлки, түзмәс тә.
Автобуста барганда ул акрын гына сүгенде — хатыны белән булачак сөйләшүгә үзен әзерләде.
Саклык кенәгәсеннән тагын илле сум акча алырга туры килде.
Үзенең булдыксызлыгы өчен тәмам төшенкелеккә бирелгән Гаҗәп кеше поездда Уралга таба китте. Хатыны аңа бу хәлне кабат яхшылап аңлатты, хәтта ике тапкыр башына аш чүмече белән дә сугып алды.
Ләкин вакыт узган саен аның ачуы һәм үпкәсе басылды. Тәрәзә артында урманнар, кечкенә агачлыклар, авыллар бер-бер артлы узып китте. Поездга төрле кешеләр керде һәм чыкты, төрле вакыйгалар турында сөйләштеләр.
Гаҗәп кеше дә бер интеллигент иргә үз авылындагы хәлне сөйләде. Алар тамбурда тәмәке тартып басып торалар иде.
— Безнең күрше авылда да бер юләр бар. Башлыгын эләктергән дә әнисенең артыннан киткән. Үзе исерек. Әнисе аңардан кача һәм кычкыра: «Кулларыңны сакла, улым, яндырма!» — ди. Үзе турында түгел, аның турында кайгырта. Ә ул, исерек чырай, әнисенә таба бара. Күз алдыгызга китерегез, нинди тупас, нинди әдәпсез булырга кирәк!
— Үзегез уйлап чыгардыгызмы? — дип кырыс сорады интеллигент ир, күзлек өстеннән Гаҗәп кешегә карап.
— Нигә уйлап чыгарайм? — дип аңламады Гаҗәп кеше. — Безнең елга аръягында Раменское дигән авыл бар…
Интеллигент ир тәрәзәгә борылды һәм бүтән сөйләшмәде.
Поезддан соң Гаҗәп кешегә җирле самолётта тагын бер сәгать ярым очарга кирәк иде. Ул кайчандыр бер генә тапкыр самолетта очкан кеше. Күптән инде.
Самолетка утырганда ул бераз курка иде. «Бер сәгать ярым эчендә аның бер генә винты да ватылмыйча түзәрме икән?» — дип уйлый.
Аннары күнекте. Хәтта янәшәсендәге пассажир белән сөйләшеп карамакчы булды. Ләкин тегесе газета укый иде, анда язылган нәрсәләр аңа шулкадәр кызыклы иде бугай, ул тере кеше сүзләрен тыңларга теләмәде.
Ә Гаҗәп кешене бер нәрсә кызыксындыра иде: ул самолетта пассажирларга ашарга бирәләр дип ишеткән иде. Ләкин бернәрсә дә китермәделәр. Ул самолетта ашап карарга бик нык тели иде. «Саранланып калдырдылар», — дип уйлады ул.
Түбәнгә карады. Аста болыт таулары йөзеп бара. Гаҗәп кеше болытларның матурмы-юкмы икәнен төгәл әйтә алмады. Ә тирә-юньдәгеләр:
— Ай, нинди матурлык! — дип сокланды.
Гаҗәп кеше кинәт болытларга — мамыкка егылган кебек — төшеп китәсе килгәнен тойды. Аннары ул уйланды: «Нигә мин гаҗәпләнмим соң? Аста биш чакрым диярлек бит!» Ул шул биш чакрымны җирдә күз алдына китереп үлчәде, аннары аны «аяк өстенә» куйды — гаҗәпләнергә тырышты. Әмма барыбер килеп чыкмады.
— Менә кеше нәрсә уйлап чыгарган! — диде ул күршесенә.
Тегесе аңа карады, берни дә әйтмәде һәм газетасын яңадан кыштырдатырга тотынды.
— Куркынычсызлык каешларын эләктерегез! — диде сөйкемле яшь хатын. — Без төшәргә әзерләнәбез.
Гаҗәп кеше тыңлаучан гына каешын эләктерде. Ә күршесе моңа бөтенләй игътибар итмәде.
Гаҗәп кеше аны сак кына төртеп куйды.
— Каешны эләктерергә кушалар.
— Берни булмас, — диде күршесе.
Ул газетасын читкә куйды, аркасын утыргычка терәде дә, ниндидер бик мөһим нәрсәне искә төшергәндәй, әйтеп куйды:
— Балалар — тормыш чәчәкләре. Аларны башларын аска каратып утыртырга кирәк.
— Ничек инде? — дип аңламады Гаҗәп кеше.
Газета укучы кычкырып көлде һәм бүтән берни дә әйтмәде.
Самолет тиз генә түбәнәя башлады. Менә инде җир кул сузымында гына. Ул артка таба бик тиз шуып китә, әмма самолетның җиргә бәрелүе сизелми.
Белгечләр соңыннан аңлатканча, очучы «юлдан тайпылган» икән.
Ниһаять, самолет җиргә бәрелде. Барысын да шулкадәр селкетә башлады ки, тешләр шакылдавы һәм шыгырдавы ишетелде.
Газета укучы утыргычыннан ычкынып, башы белән Гаҗәп кешегә бәрелде, аннары иллюминаторга килеп капланды, соңыннан идәнгә барып төште. Боларның барысы вакытында ул бер генә тавыш та чыгармады.
Тирә-яктагы кешеләр дә дәшмәде. Бу Гаҗәп кешене шаккатырды. Ул да дәшмәде.
Беренче булып һушларына килгән кешеләр иллюминаторларга карадылар һәм самолетның бәрәңге басуына утырганын күрделәр. Очкыч кабинасыннан караңгы чырайлы очучы чыкты да ишеккә таба атлады. Берәү аңардан сак кына сорады:
— Без бәрәңге басуына төштек бугай?
— Үзегез күрмисезмени? — дип җавап бирде очучы.
Курку басылгач, күңеллерәк кешеләр акрын гына шаярта башладылар.
Башы-кашы кырылган газета укучы ясалма тешләрен эзли иде. Гаҗәп кеше каешын ычкындырды да аңа булыша башлады.
— Менә шушымы? — дип шатланып кычкырды ул һәм тешләрне хуҗасына сузды.
Газета укучының пеләш башы кызарып чыкты.
— Ник аны кул белән тотарга кирәк булды? — дип кычкырды ул.
Гаҗәп кеше аптырап калды.
— Ә нәрсә белән тотарга кирәк иде?
— Мин аны кайда кайнатып алам хәзер?!
Моны Гаҗәп кеше дә белми иде.
— Минем белән бармыйсызмы? — дип тәкъдим итте ул. — Монда минем абыем яши. Сез минем аркада микроблар эләктерүдән куркасызмы? Миндә алар юк…
Газета укучы Гаҗәп кешегә гаҗәпләнеп карады һәм кычкырудан туктады.
Аэропортта Гаҗәп кеше хатынына телеграмма язды:
«Исән-сау килеп төштек. Сирень ботагы күкрәгемә төште. Кадерле Груша, мине онытма. Васятка».
Телеграфчы — кырыс һәм коры хатын — телеграмманы укып чыкты да тәкъдим итте:
— Башкача языгыз. Сез инде олы кеше, балалар бакчасында түгел.
— Нигә? — дип сорады Гаҗәп кеше. — Мин аңа хатларда гел шулай язам. Ул бит минем хатыным! Сез, мөгаен, башка нәрсә уйлагансыз…
— Хатта нәрсә телисез, шуны языгыз. Ә телеграмма — аралашу чарасы. Ул ачык текст була.
Гаҗәп кеше яңадан язды:
«Килеп төштек. Барысы да тәртиптә. Васятка».
Телеграфчы үзе ике сүзен төзәтте. «Килеп төштек» урынына «Очып килеп җиттек», ә «Васятка» урынына «Василий» дип язды.
— «Килеп төштек» имеш. Сез космонавтмы әллә?
— Ярар, — диде Гаҗәп кеше. — Шулай булсын.
…Гаҗәп кеше белә иде: аның Дмитрий исемле абыйсы, өч племяннигы бар. Ә абыйсының хатыны да булырга тиешлеге турында ничектер уйланмаган. Аның киленен беркайчан да күргәне юк иде. Нәкъ шул килен бөтен ялны бозды. Ул ни өчендер Гаҗәп кешене беренче күрүдә үк яратмады.
Кичен абыйсы белән эчтеләр. Гаҗәп кеше калтыраган тавыш белән җырлый башлады:
Тирәклә-ә-әр…
Тирәклә-ә-әр…
Софья Ивановна, башка бүлмәдән чыгып, ачу белән сорады:
— Кычкырмыйча булмыймы? Сез вокзалда түгел бит!
Һәм ишекне шартлатып ябып куйды. Дмитрий абыйсы уңайсызланып калды.
— Балалар йоклый анда. Гомумән, ул яхшы хатын.
Тагын эчтеләр. Яшьлекне, әти-әниләрен искә төшерделәр.
— Хәтерлисеңме? — дип шатланып сорады Дмитрий абыйсы. — Юк, син ул чакта нәрсәне хәтерли аласың инде! Бишектә генә идең. Мине синең белән калдыралар иде, ә мин сине үбә-үбә кызартып бетерә идем. Бер тапкыр син хәтта күгәреп киттең. Миңа эләкте. Шуннан соң безне бергә калдырмый башладылар. Әмма барыбер, алар читкә борылуга, мин инде синең яныңда булам — яңадан үбә башлыйм. Каян килгән гадәт булгандыр инде. Үземнең дә танаудан яшь ага, ә инде… үбүләр…
— Хәтерлим! — дип кушылды Гаҗәп кеше. — Син мине…
— Кычкырмыйсызмы сез? — дип яңадан сорады Софья Ивановна. Бу юлы аның тавышы тагын да ачы һәм ярсулы иде. — Кемгә кирәк сезнең шушы үбешүләрегез, елашуларыгыз? Чын сөйләшү тапканнар!
— Әйдә, урамга чыгабыз, — диде Гаҗәп кеше.
Алар урамга чыгып, баскычка утырдылар.
— Хәтерлисеңме? — дип дәвам итте Гаҗәп кеше.
Ләкин шунда Дмитрий абыйсы белән нидер булды: ул елап җибәрде һәм тезенә йодрыгы белән суга башлады.
— Менә минем тормышым! Күрдеңме? Кешедә күпме ачу бар! Күпме нәфрәт!
Гаҗәп кеше абыйсын тынычландырырга тырышты.
— Ярар, кайгырма. Кирәкми. Алар явыз түгел, алар — авыру кешеләр. Минем хатын да шундый.
— Нигә ул сине яратмый соң?! Нәрсә өчен? Ул бит сине яратмый… Ә ни өчен?
Шунда гына Гаҗәп кеше килене аны чыннан да яратмавын аңлады. Әмма ни өчен?
— Чөнки син бернинди дә җаваплы кеше түгел, җитәкче дә түгел, — диде Дмитрий. — Мин аны беләм, юләр хатын. Ул үзенең җаваплы җитәкчеләренә гашыйк. Үзе кем соң? Идарәдә буфетчы гына, тигез җирдә үскән зур түрә. Шунда күргәннәрен өйгә кайтып та дәвам итә. Ул мине дә яратмый — мин җаваплы кеше түгел, авылдан чыкканмын.
— Нинди идарәдә эшли соң?
— Тау-кен… нәрсәдер… Хәзер әйтә алмыйм. Ә нигә кияүгә чыккан соң? Белмәгәнмени?
Бу сүзләр Гаҗәп кешенең җанын кузгатты.
— Гомумән, нәрсәдә соң хикмәт? — дип кычкырды ул, абыйсына түгел, ә кемгәдер башка мөрәҗәгать иткәндәй. — Беләсегез килсә, бөтен танылган кешеләр диярлек авылдан чыккан! Газетада кешенең фотосы кара рамка эчендә булса, карап торасың да — авылдан чыккан кеше булып чыга. Газеталар укырга кирәк!
— Авыл кешеләре яхшырак, тәкәббер түгел дип, мин аңа күпме аңлаттым.
— Степан Воробьёвны хәтерлисеңме? Син аны белә идең бит.
— Белә идем, әлбәттә.
— Ул инде авыл гына түгел! Ә шулай да Советлар Союзы Герое булды. Тугыз танкны юк иткән. Танк астына барып кергән. Аның әнисенә хәзер гомерлеккә алтмыш сум пенсия түләячәкләр. Аны күптән түгел генә ачыклаганнар, ә моңа кадәр хәбәрсез югалган дип исәпләгәннәр…
— Ә Максимов Илья? Без аның белән бергә киттек. Ул Дан орденының өч дәрәҗәсе кавалеры булды. Әмма Степан турында аңа сөйләмә. Кирәкми.
— Ярар. Ә монысын…
Туганнар озак кына кызу-кызу сөйләштеләр. Гаҗәп кеше хәтта баскыч тирәсендә йөренеп, кулларын болгый-болгый сөйләде.
— Авыл имеш! Андагы һаваның үзен генә дә ни тора! Иртә белән тәрәзәне ачасың — ул сине бөтенләй юып алгандай була. Эчеп бетерерлек саф һәм хуш исле. Үләннәр, төрле чәчәкләр исе килә…
Аннары алар арып туктадылар.
— Түбәңне яңарттыңмы? — дип акрын гына сорады өлкән абыйсы.
— Яңарттым, — дип акрын гына көрсенде Гаҗәп кеше. — Веранда да төзедем — карап туймаслык. Кичен верандага чыгасың да хыяллана башлыйсың: «Әгәр әти-әни исән булса, син балалар белән безгә кунакка килсәң, барыбыз да верандада утырып, кура җиләге белән чәй эчәр идек», — дип уйлыйсың. Быел кура җиләге бик күп уңды.
Дмитрий, аның белән ачуланышма. Ул сине тагын да ныграк яратмас. Ә мин аның белән йомшаграк сөйләшергә тырышырмын. Бәлки, ул да тынычланыр.
— Ә үзе бит авылдан чыккан! — дип акрын һәм моңсу гаҗәпләнде Дмитрий. — Менә хәзер балаларны да интектерә. Берсен пианинога биреп, тәмам теңкәсенә тиде, икенчесен фигуралы шууга йөртә. Йөрәк кан була, ә бер сүз әйтсәң — шунда ук сүгенә башлый.
— Ммх!.. — дип яңадан кызды Гаҗәп кеше. — Газеталарда: янәсе, кибеттә бер хатын эшли, тупас, дип язалар. Ә ул өенә кайткач та шундый ук! Менә кайда бәла! Мин моны аңламыйм! — Гаҗәп кеше дә тезенә йодрыгы белән сугып куйды. — Ни өчен алар явызга әйләнде?
Иртән Гаҗәп кеше уянганда, фатирда беркем дә юк иде. Дмитрий эшкә киткән, килене дә киткән. Олырак балалар ишегалдында уйный, ә кечкенәсен балалар бакчасына илткәннәр иде.
Гаҗәп кеше урынын җыештырды, юынды һәм килененә нинди яхшылык эшләп була икәнен уйлый башлады.
Шунда аның күзенә балалар арбасы чалынды.
«Әһә! — дип уйлады Гаҗәп кеше. — Шуны бизәп чыгармын әле».
Ул өйдә мичне шулай матур итеп бизәгән иде ки, барысы да шаккатканнар иде. Балалар буяуларын, пумаласын тапты да эшкә тотынды.
Бер сәгатьтән барысы әзер булды. Арбаны танырлык та түгел иде.
Арбаның өстенә ул почмак ясап очып баручы торналар көтүен төшерде. Аскы өлешенә төрле чәчәкләр, үләннәр, берничә әтәч һәм чебеш ясады.
Арбаны төрле яктан карап чыкты.
Искиткеч килеп чыккан иде. Арба түгел, ә уенчык диярсең!
Гаҗәп кеше килененең моңа ничек гаҗәпләнеп сөенәчәген күз алдына китерде дә елмайды.
— Ә син «авыл» дисең! Менә сиңа чудак! — диде ул. Ул килене белән татулашырга тели иде. — Балакай бу арбада кәрзиндәге кебек утырачак.
Көне буе Гаҗәп кеше шәһәрдә йөрде, кибет витриналарына карап хозурланды. Племяннигына матур гына ак төстәге, лампочкасы булган көймә сатып алды.
«Монысын да бизәп куярмын», — дип уйлады ул.
Кичке сәгать алтыда Гаҗәп кеше абыйсы янына кайтты. Болдырга күтәрелгәндә, ул Дмитрийның хатыны белән ачуланышканын ишетте.
Дөресрәге, хатыны ачулана, ә Дмитрий бары тик:
— Ярар инде… Соня… Ярар… — дип кабатлый иде.
— Иртәгә үк бу юләр монда булмасын! — дип кычкырды Софья Ивановна. — Иртәгә үк китсен!
— Ярар инде… Соня…
— Юк, ярар түгел! Ул көтеп тормасын — чемоданын чыгарып атам да бетте!
Гаҗәп кеше болдырдан тиз генә төшеп китте. Ә алга таба нишләргә икәнен белмәде. Аңа тагын авыр иде. Кем дә булса үзен яратмаса, аның йөрәге бик нык әрни иде. Һәм ул курка иде. «Менә хәзер барысы да бетте, ни өчен яшәргә соң?» — дип уйлады ул.
Аны яратмаган яки аннан көлгән кешеләрдән еракка, кая да булса качып китәсе килде.
— Нигә мин шундый инде? — дип ачынып пышылдады ул сарайда утырып. — Алдан ук аңларга кирәк булган: бу хатынның халык иҗатын аңламаячагын…
Гаҗәп кеше караңгы төшкәнче сарайда утырды. Аның йөрәге һаман әрни иде. Аннары Дмитрий абыйсы килде. Ул гаҗәпләнмәде, әйтерсең лә, энесе Василийның күптән инде сарайда утырганын белгән.
— Менә… Бу… хатыным тагын тавыш чыгарды. Арбаны… бәлки, бизәргә кирәк булмагандыр.
— Аңа ошар дип уйлаган идем. Мин китәм, абый
Дмитрий абыйсы көрсенде, ләкин берни дә әйтмәде.
Гаҗәп кеше өенә көчле, җылы яңгыр яуганда кайтып җитте. Автобустан чыкты, яңа ботинкаларын салды да җылы, юеш туфрак өстеннән йөгереп китте. Бер кулында — чемодан, икенчесендә ботинкалар. Ул сикергәләп һәм кычкырып җырлап бара иде:
Тирәклә-ә-әр, тирәклә-ә-әр…
Күкнең бер кыры инде ачылып, зәңгәрләнеп килә. Якында гына кояш булырга тиеш. Яңгыр исә сирәгәйде, зур тамчылар булып күлләвекләргә чапылдады. Күлләвекләрдә күбекләр кабарып чыкты да шартлап ярылды. Бер урында Гаҗәп кеше таеп китте һәм чак кына егылмый калды.
Аның исеме Василий Егорович Князев иде. Аңа утыз тугыз яшь иде. Ул авылда киномеханик булып эшләде. Детектив китапларны һәм этләрне бик яратты. Бала чагында шпион булырга хыялланган иде.

Марат Кәбиров тәрҗемәсе