Электрон китап базаларында татар китаплары күпме?

Татарча электрон китаплар саны турында сүз башланса, гадәттә, ике төрле фикер ишетергә туры килә. Берәүләр: «Татарча юньле китап табып булмый», — ди. Икенчеләре исә интернетта йөзләрчә, хәтта меңнәрчә басма барлыгын әйтә.

Кайсы дөрес соң? Икесе дә өлешчә дөрес булырга мөмкин. Чөнки кемдер бүген язылган роман эзли, ә кемдер йөз ел элек чыккан журналлар белән кызыксына. Өстәвенә, «электрон документ», «китап» һәм «әдәби әсәр» дигән төшенчәләр дә бер үк нәрсә түгел.

Әйдәгез, ачык чыганаклардагы саннарга күз салыйк.

татарча электрон китаплар саны

1. Милли электрон китапханә: меңнәрчә документ

Татарстан Республикасының Милли электрон китапханәсе — электрон мирасны эзләү өчен иң зур мәйданчыкларның берсе. Монда китаплар гына түгел, газета-журналлар һәм башка документлар да урын алган.

Татарстан Мәдәният министрлыгының 2025 ел нәтиҗәләренә багышланган дәүләт доклады буенча, порталның электрон тупланмаларында 19 939 документның цифрлы күчермәсе булган. Шул ук елда порталга 2 071 документ өстәлгән.

Зур сан, әлбәттә. Тик аның бөтенесен дә татарча китаплар саны итеп күрсәтү дөрес булмас: тупланмага төрле телләрдәге һәм төрле төрдәге документлар керә.

Ә татар телендәгеләре күпме? Милли китапханә матбугат хезмәте мәгълүматына таянып, «Миллиард.Татар» 2025 елның мартында порталда якынча 7,5 мең татарча документ булуы турында язган. Алар арасында китаплар, газеталар һәм журналлар да бар. Димәк, бу сан да аерым китаплар санын гына аңлатмый.

Тагын бер мөһим аерма: электрон күчермә булу аның һәрвакыт өйдән тулысынча укылуын аңлатмый. Кайбер материалларга керү шартлары чикләнгән булырга мөмкин.

2. «ЛитРес»: берничә йөз китап

«ЛитРес»та татар телендәге китаплар өчен аерым сайлап алу мөмкинлеге бар. Биредә текст форматындагы әсәрләр дә, аудиокитаплар да очрый.

Платформадагы төгәл санны күрсәтү җиңел түгел: каталог үзгәреп тора, ә нәтиҗә сайланган фильтрларга да бәйле. Мәсәлән, аудиокитапларны да кушып саныйбызмы? Бары тик тулы текстларнымы, әллә журналларны да кертәбезме?

Чагыштыру өчен ике вакытлы мәгълүмат бар:

  • 2023 елда «Азатlык» күзәтүендә «ЛитРес»та якынча 400 татарча китап булуы әйтелгән.
  • 2025 елда «Миллиард.Татар» платформадан берничә йөз татар китабы табылуы турында язган.

Болар — шул еллардагы күзәтүләр, бүгенге төгәл сан түгел. Ләкин алар платформада сайлау барлыгын күрсәтә. «ЛитРес»ның татарча китаплар бүлегендәге агымдагы санны исә бу күзәтү өчен мөстәкыйль рәвештә раслап булмады.

Китапларның бер өлеше түләүле, бушлайлары да бар. Аерым әсәрне сайлаганда аның тулы текстмы, аудиоязмамы һәм нинди шартларда тәкъдим ителүен тикшерергә кирәк.

3. MaratKabirov.com: бер авторның электрон китаплары

Зур китапханәләрдән тыш, автор сайтлары да электрон китап дөньясының бер өлешен тәшкил итә.

Марат Кәбировның шәхси сайты турында башлангыч биремдә төрле жанрдагы 40 китап һәм түләүсез укырга мөмкин булган күпсанлы хикәяләр күрсәтелгән. Бу санны мөстәкыйль тикшереп раслау мөмкин, әмма сайттагы әдәби әсәрләрнең һәм китапларның саны үзгәреп тора. Шуңа күрә 40 китапны сайтның хәзерге каталогы турында уртача күрсәткеч дип  кабул итәргә кирәк.

Автор сайтының үзенчәлеге санында гына түгел. Монда укучы бер язучының төрле әсәрләрен эзләп, аның иҗаты белән якыннанрак таныша ала. Китапларның бәясен һәм бушлай уку шартларын исә һәр әсәр битендә аерым карау мөһим.

4. Җирле платформалар: сайлау киңрәк

Татарча электрон китаплар берничә зур мәйданчыкта гына тупланмаган. Нәшрият сайтлары, аерым электрон китапханәләр һәм тарихи басмаларга багышланган проектлар да бар.

Татарстан китап нәшрияты

Нәшриятның tatkniga.ru сайтында китаплар каталогы, китапханә һәм аудиокитаплар бүлекләре эшли. Электрон китапханәдә бушлай тәкъдим ителгән басмаларны да табарга мөмкин. Татар телендәге барлык электрон китапларның тикшерелгән гомуми саны бу күзәтүдә билгеләнмәде.

Lisan.Tatar

Бу проект классик имлядагы басмалар белән кызыксынучылар өчен аеруча игътибарга лаек. Сайт үзе 2 меңнән артык китап һәм 9 меңнән артык газета-журнал саны турында хәбәр итә. Ләкин тупланмада иске татар теле белән бергә башка телләрдәге материаллар да бар. Шуңа күрә бу саннарны тулысынча хәзерге татар телендәге китаплар дип күрсәтеп булмый. (lisan.tatar)

Милли китапханәнең татар электрон китапханәсе

Татарстан Милли китапханәсенең аерым «Татар электрон китапханәсе» бүлегендә авторлар һәм әсәрләр әлифба тәртибендә бирелгән. Ул, бигрәк тә, классик текстлар эзләгән укучыга файдалы булырга мөмкин. (kitaphane.tatarstan.ru)

5. Саннарны ничек чагыштырырга?

Бер платформада меңнәрчә документ, икенчесендә йөзләрчә китап, өченчесендә бер авторның әсәрләре. Кайсы зуррак дип кенә чагыштыру әллә ни нәтиҗә бирмәс: аларның тупланмалары һәм исәпләү берәмлекләре төрле.

Мәйданчык Ачык мәгълүмат Нәрсәне истә тотарга?
Милли электрон китапханә 2025 ел ахырында 19 939 цифрлы документ Төрле телләрдәге китаплар һәм башка документлар; барысы да татарча китап түгел
Милли электрон китапханәдә татарча материаллар 2025 елның мартында якынча 7,5 мең документ Китаплар, газеталар һәм журналлар бергә саналган
«ЛитРес» 2025 елгы күзәтүдә берничә йөз татар китабы Бүгенге төгәл сан һәм исәпләү чикләре билгесез
MaratKabirov.com Биремдә 40 китап күрсәтелгән Монда сүз бер автор иҗатты, аның әсәрләре турында бара.
Lisan.Tatar Сайт мәгълүматы буенча 2 меңнән артык китап Иске татар һәм башка телләрдәге басмалар бергә керә

 

Китапханә белән кибеттәге саннарны кушып, «барлыгы фәлән кадәр татарча электрон китап бар» дип тә әйтеп булмый. Бер үк әсәр берничә сайтта урнашкан булырга мөмкин. Моннан тыш, әсәрнең текст һәм аудио вариантлары аерым язмалар итеп саналырга мөмкин. Шуңа күрә гомуми санны чыгару өчен һәр платформаның каталогын тикшереп, кабатлануларны аерырга кирәк.

6. Нәтиҗә: сайлау бар, әмма төгәл исәп кирәк

Ачык мәгълүматлар татарча цифрлы материалларның шактый булуын күрсәтә: электрон китапханәләрдә меңнәрчә документ, ә китап кибетләрендә һәм башка мәйданчыкларда төрле авторларның әсәрләре бар.

Ләкин татарча электрон китапларның барлык платформалар буенча төгәл, кабатланмый торган гомуми саны бу күзәтүдә билгеле түгел. Документлар арасында китап булмаган материаллар да очрый, керү шартлары да төрлечә.

Шулай да укучы өчен төп нәтиҗә гади: сайлау бер сайт белән генә чикләнми. Тарихи басма кирәк булса — электрон тупланмага, заманча әсәр эзләсәгез — кибет яки автор сайтына мөрәҗәгать итеп була. Ә эзләнүче өчен һәр санның нәрсәне һәм кайсы чорны чагылдыруын ачыклау мөһим.

(Барлыгы 4 карау, бүген - 4 кеше)

Сайт яңалыкларына язылыгыз!

Иң мөһим яңалыклар, яңа әсәрләр, төрле акцияләр белән иң алдан танышып бару өчен сайт яңалыкларына язылырга онытмагыз. Бергә булыйк, бергә күңеллерәк!

Фикереңне язып калдыр!

Охшаш язмалар

×